Mirjam

Toen jij naar school ging was je hoopvol en talentvol. Samen met je ouders ging je op pad. Maar wat een mooie periode had moeten zijn, was voor jou een frustrerend, ongekend pad. Je werd niet gezien, gehoord en al helemaal niet begrepen. Toen jij uiteindelijk thuis kwam te zitten, daarna in een voorziening voor dagbehandeling en tijdelijk onderwijs kwam en later niet meer thuis kon zijn, werd alle hoop je ontnomen. Door een afwijzing vanuit het samenwerkingsverband werd jij uit huis geplaatst. Nu kan je alleen nog maar dromen. Hoop is voorbij. Je dromen durf je niet meer hardop uit te spreken. Wie ziet jou nu, wie begrijpt jou en luistert er naar jou? Wie droogt jouw tranen van het verdriet waar jij geen invloed op had? Een kind heeft recht op goed onderwijs. Jij had gezien, gehoord en begrepen moeten worden!

De aanloop

Mirjam groeit op in een groot gezin dat bestaat uit vader, moeder, twee zussen en drie broers. Vader is vrachtwagenchauffeur en daardoor bijna niet thuis. Moeder heeft nooit mogen studeren terwijl zij (hoog)begaafde capaciteiten in zich heeft. Moeder vertoont kenmerken van psychiatrisch gedrag die naast persoonlijkheidskenmerken voort kunnen komen uit haar eigen geschiedenis van onderpresteren en niet gezien zijn. Mirjam is de jongste en een nakomer. Vanaf de peuterleeftijd is Mirjam al een temperamentvol kind. Haar lichamelijke ontwikkeling is conform haar leeftijdgenootjes. Gezin en omgeving zijn niet direct stimulerend wat betreft het ontwikkelen van een veilige gehechtheid, zelfvertrouwen, het leren hanteren van emoties en uitdagingen aangaan. Er is onvoldoende kennis en inzicht wat betreft de ontwikkeling van het jonge kind. Mirjam wordt cognitief niet gestimuleerd. Zij mag in veel aspecten haar eigen gang gaan. Mirjam gaat niet naar de peuterspeelzaal. Een vaste gezinsstructuur ontbreekt. Omdat Mirjam een nakomer is, wordt zij ook ‘opgevoed’ door haar veel oudere broer en zus. Mirjam krijgt voor haar leeftijd veel ruimte om haar eigen wil door te drijven. De relatie met haar zussen en broers is niet zoals deze behoort te zijn. De ‘opvoedmomenten’ vanuit broer en zus zorgen voor veel conflictmomenten. Vanuit de onduidelijke structuur en onvoldoende betrokkenheid van ouders ontstaan er signalen van onveilige gehechtheid bij Mirjam. Haar snelle begrip, verwerking van informatie en drang naar leren worden niet opgemerkt.

Vroegsignalering

Wanneer Mirjam naar school mag, is zij zeker schoolrijp. Vol enthousiasme en onbevangenheid maakt zij de stap. De groep waarin Mirjam onderwijs gaat volgen start met 24 kinderen. Gedurende het schooljaar stromen er nog 7 kleuters in. Wanneer Mirjam merkt dat de kinderen uit haar klas anders tekenen, nog niet lezen en haar niet begrijpen past zij zich al snel aan. Thuis komt de frustratie eruit. Mirjam uit dit door het vertonen van dwangmatige handelingen en het willen bepalen van de gang van zaken in huis. Al snel laat Mirjam het oppositionele gedrag van thuis ook op school zien. Zij valt sociaal-emotioneel op. Haar emotieregulatie is zeer zwak. Mirjam komt regelmatig in conflictsituaties terecht die opgelost worden met straffen en belonen. De werkhouding van Mirjam neemt al snel sterk af. Waar zij aan het begin mooie tekeningen maakte, krast zij nu. Zij levert het werk vaak verfrommeld in. Lichamelijke onrust wordt versterkt. Wanneer Mirjam merkt dat zij nieuwe stof aangeboden krijgt, blokkeert ze. Bij het maken van een fout wordt Mirjam dermate gefrustreerd dat haar omgeving het moet ontgelden, ongeacht of dit volwassenen of andere kinderen zijn. Door het gebrek aan vroegsignalering valt Mirjam tussen wal en schip. Haar gedrag wordt steeds onaangepaster. Zij schreeuwt om hulp. Haar signalen worden opgevat als brutaal: een kind met een sterke wil dat moet leren te luisteren. Achterliggende belemmerende factoren worden niet gezien. Kenmerken van onderpresteren, ADHD en ODD steken de kop op. Helaas heeft de leerkracht hier op dit moment nog geen kennis van waardoor de signalen opgepikt worden als lastig gedrag wat streng aangepakt moet worden. De moeder van Mirjam neemt regelmatig contact op met school wat betreft driftig gedrag thuis. De leerkracht beantwoordt het gesprek zoals hij in de opleiding geleerd heeft: beleefd en met erkenning. Er is onvoldoende kennis en daadkracht binnen de school om een zorgtraject in te zetten op de juiste wijze. Ook wordt er niet gezien hoe ongezond de thuissituatie voor Mirjam op dat moment is.

De basisschool

Mirjam ontwikkelt zich op de basisschool niet conform haar vermogen. Door haar ‘anders’ zijn en het niet gezien voelen trekt zij zich sociaal terug. Hierdoor valt Mirjam continu buiten de boot. Mirjam reageert met woede-uitbarstingen, vechtpartijen en oppositioneel gedrag naar volwassenen toe. Door de geschiedenis van Mirjam legt school al snel de nadruk op haar gedrag. Mirjam komt in een negatieve spiraal terecht. Ouders zijn niet bij machte om haar te begrijpen en te beschermen. School heeft onvoldoende inzicht in onderpresteren en het opgroeien in een disfunctioneel gezin wat aan de orde is. Kennis over gedragsproblematieken en onderpresteren ontbreken. Er is geen inzicht in de thuissituatie van Mirjam. De zorgroute wordt niet zorgvuldig doorlopen. Regelmatig wordt Mirjam uit de klas gestuurd. Haar welbevinden daalt dermate dat ook haar resultaten dalen. Waar zij eerst aangetoond vwo-resultaten haalde, zit zij in groep acht op vmbo-GT-niveau. Mirjam maakt dan ook de overstap naar het vmbo. Haar (hoog)begaafde capaciteiten zijn zowel thuis als op school niet opgemerkt.

Thuiszitter in Nederland

Op het vmbo komt Mirjam al snel in de problemen. Mirjam voelt zich steeds meer vervreemden van haar klasgenootjes. Zij voelt zich anders en totaal niet begrepen. Alle motivatie om te leren verdwijnt. Mirjam komt in een sociaal isolement. Zowel op school als thuis wordt zij niet begrepen. Hierdoor is zij een gemakkelijk slachtoffer voor loverboys. Wanneer zij benaderd wordt voor het aangaan van seksuele contacten is Mirjam onvoldoende weerbaar om hier “nee” tegen te zeggen. Voor het eerst voelt zij zich ‘gezien’. Wanneer Mirjam merkt dat zij gevangen zit in dit web voelt zij zich radeloos. Zowel thuis als op school heeft zij niemand bij wie zij terecht kan.  Door deze traumatische ervaringen wordt Mirjam nog oppositioneler op school. Vanuit onvermogen en onvoldoende kennis tot signaleren wordt Mirjam geschorst na een conflict op school. Wanneer ouders en school vastlopen wordt Mirjam een thuiszitter. Onderwijs en hulpverlening werken niet volgens één plan. Mirjam krijgt hierdoor niet de begeleiding en behandeling die zij nodig heeft. Ook de begeleiding naar het gezin toe ontbreekt. Na ingrijpen door een onderwijsconsulent kan Mirjam uiteindelijk terecht bij een voorziening voor dagbehandeling tijdelijk onderwijs. Tijdens deze periode ontstaat er een band tussen Mirjam en de begeleiders. Wanneer ouders bemerken dat Mirjam in een loverboy circuit terecht is gekomen sturen zij haar uit onmacht naar een familielid. Hier verblijft Mirjam voor enige maanden. Ouders raken steeds minder betrokken bij het proces van Mirjam, zowel op persoonlijk gebied als op onderwijsgebied. Door de (hoog)begaafde capaciteiten en deskundige bgeleiding bij de voorziening voor dagbehandeling tijdelijk onderwijs behaalt Mirjam toch de theorie die nodig is voor de overstap naar vmbo-gt leerjaar 2.

Een voorziening voor dagbehandeling tijdelijk onderwijs en het samenwerkingsverband

Verbijsterd komt de orthopedagoog aangelopen: “Sorry, onze leerling krijgt geen toelaatbaarheidsverklaring voor het speciaal onderwijs. We moeten dit met elkaar oplossen. Deze leerling blijft op school. Dit houdt in dat zij na de zomer terug moet naar de school van herkomst, dus waar zij geschorst is.” De school van herkomst moet de toelaatbaarheidsverklaring aanvragen; het samenwerkingsverband van de scholen beoordeelt deze aanvraag. Beide partijen werken op moment van aanvraag niet met het kind, maar hebben wel de doorslag. Ongeacht de orthopedagoog, docent, hulpverleners en externe betrokkenen bij de leerling. In dit geval ongeacht de uitspraken van een beschermingstafel, waar de Raad voor de Kinderbescherming, Veilig Thuis, het jeugdteam en de extra ingezette individuele begeleiding volledig bij betrokken zijn. Alle betrokkenen staan achter het proces wat doorlopen is, maar het samenwerkingsverband besluit anders. Hulpverlening en kind werken keihard aan rehabilitatie. Ondanks de steun die het kind mist vanuit ouders. In het huidige systeem wordt de situatie als onvoldoende beoordeeld op basis van papierwerk. Met als gevolg dat de leerling terug moet naar de school van herkomst. Een school waar Mirjam totaal is vastgelopen en waar de onderliggende factoren van de problemen niet naar voren zijn gekomen. Waardoor er een totaal verkeerd beeld van Mirjam ontstaan is.

Terugval

Mirjam krijgt een grote terugval in gedrag, ernstiger dan voorheen. Zij loopt weg bij het gezinslid waar zij verblijft. Vanuit politie-ingrijpen wordt zij naar haar ouders gebracht. Haar destructieve reactie zorgt er uiteindelijk voor dat de hele situatie weer bij de beschermingstafel besproken wordt. Dit keer volgt een opname, met toestemming van ouders, naar een drie-milieu setting. Tot op de dag van vandaag zit Mirjam daar. Een talentvol meisje, waar veel meer inzit dan dat zij laat zien. Mág laten zien.

Hoe had het leven van Mirjam eruit kunnen zien met een ZON-aanpak?

Mirjam viel al vanaf de kleuterleeftijd op. De zorgprofessional had haar al in de kleuterklas opgemerkt en interventies uitgevoerd. Deze interventies hadden gericht kunnen worden op zowel de begaafdheid die Mirjam liet zien als het gedragsaspect. Vanuit ouderbezoeken werd de ‘ongezonde’ gezinssituatie al vroeg gesignaleerd. Hierdoor wordt direct opvoedondersteuning ingezet waardoor ouders deskundig begeleid worden in het opvoeden van Mirjam. In samenwerking met de leerkracht en de andere zorgprofessionals op school had Mirjam door de basisschool heen begeleid kunnen worden. Ouders hadden direct betrokken kunnen worden bij de processen op school. Door samenwerking aan de hand van één plan worden zowel Mirjam als haar ouders tijdig begeleid. Hierdoor ontstaan veilige relaties waardoor Mirjam zich wel gezien voelt en zich ontwikkelt conform haar mogelijkheden.

Mirjam had de basisschool kunnen verlaten met voldoende zelfvertrouwen, op een voor haar passend niveau. Ouders waren beter in staat geweest hun dochter te begrijpen en op te voeden. Ook moeder had persoonlijke begeleiding kunnen krijgen.